Dự án Design Thinking được IDEO và các đối tác thực hiện tại Việt Nam.
Phá bỏ điều cấm kỵ về tiền bạc để thúc đẩy tiến trình hướng tới tài chính toàn diện.
Đối với công nhân may mặc tại Việt Nam, đại dịch COVID-19 đã thúc đẩy quá trình số hóa tiền lương — một bước chuyển có thể trở thành đòn bẩy ý nghĩa cho tài chính toàn diện. Tuy nhiên, khi thiếu đi sự hỗ trợ và giáo dục rộng hơn về kiến thức tài chính, nhiều công nhân vẫn tiếp tục rút tiền lương bằng tiền mặt, bỏ lỡ các lợi ích mà dịch vụ tài chính số mang lại.
Việc áp dụng rộng rãi các dịch vụ tài chính số vẫn gặp nhiều trở ngại trong các môi trường như Việt Nam, nơi những hành vi ăn sâu như ưu tiên sử dụng tiền mặt hay thiếu niềm tin vào hệ thống ngân hàng chính thức vẫn còn mạnh mẽ. Để phát triển một giải pháp có thể mở rộng nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện và trao quyền trong bối cảnh này, chúng tôi đã hợp tác với Primark, Standard Chartered Foundation và Doodle Design để tạo ra Bright Futures (Ngời Sáng Tương Lai) — một chương trình được thiết kế nhằm trang bị cho công nhân may mặc tại Việt Nam kiến thức và sự tự tin để sử dụng các dịch vụ tài chính số trên hành trình hướng tới độc lập kinh tế.
Khai thác cách tiếp cận ngang hàng (peer-to-peer) và tập trung vào các bước nhỏ, dễ thực hiện, Bright Futures nuôi dưỡng một môi trường hỗ trợ ngay trong các nhà máy, nơi công nhân được khuyến khích thảo luận về kế hoạch tài chính đồng thời xây dựng kiến thức và kỹ năng.
Thiết kế để xóa bỏ điều cấm kỵ
Chúng tôi đã tương tác với 60 chủ nhà máy và công nhân từ tám nhà máy khác nhau trên khắp Việt Nam để tìm hiểu về cuộc sống của họ: cách họ xoay xở với áp lực thường trực từ thu nhập hạn chế, những áp lực xã hội mà họ đối mặt cả trong công việc lẫn ở nhà, và những thách thức đến từ sự bấp bênh của ngành may mặc.
Đối với nhiều công nhân may mặc, tiền không phải là tài sản cá nhân; đó là một nguồn lực chung. Vào ngày nhận lương, họ thường góp tiền vào quỹ gia đình (thường do người phụ nữ lớn tuổi trong gia đình quản lý) để chi trả cho các khoản chi tiêu sinh hoạt và thậm chí cả các khoản nợ truyền đời. Cách tiếp cận tập thể này đối với tài chính, khi thiếu giáo dục tài chính, khiến họ khó đạt được các mục tiêu tài chính cá nhân và khả năng tự chủ kinh tế.
“Cha mẹ tôi đã hy sinh rất nhiều cho tôi, vì vậy tôi cảm thấy đúng khi đóng góp để phụng dưỡng họ. Ngay cả khi tôi kiếm được nhiều hơn, tôi vẫn sẽ dành phần lớn lương cho họ.”
— Công nhân tại An Giang
Hơn nữa, việc nói về tiền bạc là điều cấm kỵ sâu sắc. Một công nhân, người dành 80% lương cho mẹ mình, vẫn giữ bí mật về thu nhập. Các cặp đôi nói rằng họ quản lý tài chính một cách độc lập mà không có sự trao đổi cởi mở. Một phụ nữ làm việc tại nhà máy ở Hải Dương chia sẻ rằng trong văn hóa của cô, phụ nữ đã kết hôn đôi khi giấu chồng tiền để có thể hỗ trợ gia đình khi cần.
Đối mặt với nền văn hóa mà tiền bạc là một “bóng ma thầm lặng” chi phối các quyết định và hành vi hàng ngày là một thách thức thiết kế trung tâm. Bằng cách hiểu sâu sắc các thói quen tài chính, ảnh hưởng xã hội và khát vọng của họ, chúng tôi có thể tạo ra một chương trình giải quyết cả những thách thức hữu hình và vô hình mà công nhân phải đối mặt.
“Sự khiêm tốn rất quan trọng đối với người Việt Nam. Mọi người không muốn khoe của. Khi ai đó hỏi tôi kiếm được bao nhiêu, tôi sẽ nói ít hơn thực tế.” — Công nhân nhà máy ở Thái Bình
Một chương trình xây dựng sự tự tin và tạo nên hành vi mới
Chúng tôi bắt đầu bằng cách thử nghiệm các công cụ tài chính đơn giản và tài liệu giáo dục để kiểm tra xem điều gì có thể được tích hợp dễ dàng vào cuộc sống hàng ngày của công nhân và nội dung nào thực sự đáp ứng nhu cầu của họ. Để thu thập phản hồi trực tiếp, chúng tôi đã tổ chức vòng thứ hai các buổi hội thảo và thảo luận nhóm ngay tại nơi làm việc, với 145 người tham gia và 26 lãnh đạo đồng đẳng tại 3 nhà máy.
Ba điều trở nên rõ ràng: chúng tôi cần một mô hình dựa trên đồng đẳng, nơi các thành viên được tôn trọng trong cộng đồng khuyến khích thảo luận cởi mở; chương trình này phải được triển khai tại các nhà máy có chủ doanh nghiệp thực sự quan tâm đến phúc lợi của nhân viên; và chúng tôi phải làm cho các chủ đề và thực hành liên quan đến quản lý tiền bạc trở nên thân thiện và dễ hiểu.
Thiết kế cuối cùng của Bright Futures ra đời như một chương trình giáo dục tài chính năng động, được xây dựng quanh ba yếu tố thiết yếu này. Trọng tâm của chương trình là Nhóm Đồng Đẳng (Peer Groups) do Lãnh đạo Đồng Đẳng (Peer Leader) dẫn dắt, những người nhận được phần thưởng phi tiền tệ và được đào tạo thực hành. Các lãnh đạo cũng được cung cấp một bộ công cụ vật lý để hướng dẫn các nhóm nhỏ qua nội dung chương trình.
Về phía công nhân, họ được phát sổ tay hướng dẫn để hỗ trợ việc học, bao gồm các công cụ, biểu mẫu và lời khuyên về tài chính. Giai đoạn “học tập” này, nơi các lãnh đạo đồng đẳng điều phối thảo luận và hoạt động, đóng vai trò như một môi trường thử nghiệm trực tiếp liên tục cho các nhà triển khai, những người có thể điều chỉnh tài liệu dựa trên phản hồi thực tế.
Để giúp việc học về tài chính trở nên thân thiện và dễ hiểu, chúng tôi dựa trên các “tính cách tiền bạc” (money personalities) — một nhóm nhân vật hoạt hình phản ánh các hành vi và tư duy tài chính được tìm thấy trong quá trình nghiên cứu. Mỗi nhân vật, từ Bình (người lo lắng) đến Linh (người hoạch định), được thiết kế để công nhân có thể nhìn thấy chính mình trong đó, giúp họ có một hình mẫu phản chiếu hành trình tài chính của bản thân.
Chúng tôi rất vui mừng trước sự đón nhận tích cực của Bright Futures trong ba nhà máy khác nhau. Dù tiền bạc từng là chủ đề cấm kỵ, chúng tôi nhận thấy mọi người thực sự háo hức học cách đạt được sự ổn định tài chính và lập kế hoạch cho tương lai an toàn, nhưng họ cần một môi trường hỗ trợ cùng với các chương trình giáo dục và tài chính được thiết kế riêng phù hợp với họ.
Để tìm hiểu thêm về dự án, vui lòng xem White Paper hợp tác cùng Doodle Design: Bright-Futures-Paper_IDEO Case Study.pdf
Bright Futures đã giành giải Nhì hạng mục Giáo Dục Tài Chính Người Trưởng Thành (Phi Lợi Nhuận) tại Giải Thưởng Nhận Thức và Hòa Nhập Tài Chính (The Money Awareness and Inclusion Awards) năm 2024.
Nguồn: IDEO
